C3, C4 และ C1 เป็นโปรตีนในระบบ Complement System ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติ (Innate Immune System) มีหน้าที่ช่วยกำจัดเชื้อโรค เซลล์ที่เสียหาย และสิ่งแปลกปลอม รวมทั้งช่วยเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน
การตรวจโปรตีนเหล่านี้มีประโยชน์ในการวินิจฉัย ติดตามการรักษา และประเมินความรุนแรงของโรค โดยเฉพาะโรคภูมิต้านตนเอง โรคไตจากภูมิคุ้มกัน และโรคที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบ Complement
C3 (Complement Component 3) คืออะไร?
C3 เป็นโปรตีนที่สำคัญที่สุดของระบบ Complement และเป็นจุดศูนย์กลางของการทำงานในทุกเส้นทางของระบบ Complement
การตรวจ C3 มีประโยชน์เพื่อ
- ประเมินการทำงานของระบบ Complement
- ช่วยวินิจฉัยและติดตามโรคภูมิต้านตนเอง เช่น โรคเอสแอลอี (SLE)
- ประเมินโรคไตที่เกิดจากภูมิคุ้มกัน เช่น Lupus Nephritis และ Glomerulonephritis
- ช่วยประเมินการติดเชื้อบางชนิด และการใช้ Complement มากผิดปกติ
C3 ต่ำ อาจพบใน
- โรคเอสแอลอี (SLE) ที่กำลังกำเริบ
- โรคไตจากภูมิคุ้มกัน
- การติดเชื้อรุนแรงบางชนิด
- ภาวะขาด C3 แต่กำเนิด (พบได้น้อย)
C4 (Complement Component 4) คืออะไร?
C4 เป็นโปรตีนที่ทำงานใน Classical Pathway และ Lectin Pathway ของระบบ Complement จึงมักใช้ร่วมกับ C3 เพื่อช่วยประเมินการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน
การตรวจ C4 มีประโยชน์เพื่อ
- ช่วยวินิจฉัยโรคภูมิต้านตนเอง
- ใช้ร่วมกับ C3 เพื่อติดตามกิจกรรมของโรค SLE
- ประเมินโรคที่เกิดจากการสะสมของ Immune Complex
C4 ต่ำ อาจพบใน
- โรคเอสแอลอี (SLE)
- โรคภูมิต้านตนเองบางชนิด
- ภาวะขาด C4 แต่กำเนิด (พบได้น้อย)
C1 Esterase Inhibitor (C1-INH) คืออะไร?
โดยทั่วไป การตรวจ C1 ในทางคลินิกมักหมายถึงการตรวจ C1 Esterase Inhibitor (C1-INH) ซึ่งเป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของระบบ Complement และระบบการอักเสบ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการกระตุ้นมากเกินไป
การตรวจ C1-INH มีประโยชน์เพื่อ
- วินิจฉัยโรค Hereditary Angioedema (HAE) ซึ่งเกิดจากการขาดหรือการทำงานผิดปกติของ C1-INH
- แยกสาเหตุของอาการบวมที่ไม่ได้เกิดจากภูมิแพ้
- ประเมินภาวะ Acquired Angioedema
ผู้ป่วย HAE มักมีอาการ
- บวมที่ใบหน้า ริมฝีปาก ลิ้น มือ เท้า หรืออวัยวะเพศ
- ปวดท้องจากผนังลำไส้บวม
- ไม่มีผื่นลมพิษหรืออาการคัน
- หากเกิดการบวมของกล่องเสียง อาจทำให้ทางเดินหายใจอุดกั้นและเป็นภาวะฉุกเฉินที่อันตรายถึงชีวิต
สรุปการตรวจใช้ประเมิน
- C3: การทำงานของระบบ Complement โรคภูมิต้านตนเอง โรคไตจากภูมิคุ้มกัน และการติดเชื้อบางชนิด
- C4: โรคภูมิต้านตนเอง โดยเฉพาะ SLE และโรคที่เกี่ยวข้องกับ Immune Complex
- C1 Esterase Inhibitor (C1-INH): ภาวะบวมจาก Hereditary Angioedema และ Acquired Angioedema
ใครบ้างที่ควรได้รับการตรวจ?
การตรวจ C3 และ C4 ไม่ใช่การตรวจสุขภาพประจำปีสำหรับคนทั่วไป แต่แพทย์จะพิจารณาตรวจเมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น
- สงสัยโรคภูมิต้านตนเอง เช่น SLE
- โรคไตที่สงสัยว่าเกิดจากภูมิคุ้มกัน
- มีการอักเสบเรื้อรังที่หาสาเหตุไม่ได้
- สงสัยโรคที่เกิดจากการใช้ Complement ผิดปกติ
ส่วนการตรวจ C1-INH มักใช้ในผู้ที่มีอาการบวมเป็น ๆ หาย ๆ โดยไม่มีผื่นลมพิษ หรือสงสัย Hereditary Angioedema ซึ่งควรตรวจร่วมกับ C4 เพื่อช่วยเพิ่มความแม่นยำในการวินิจฉัย
สรุป
การตรวจ C3, C4 และ C1 Esterase Inhibitor (C1-INH) เป็นการตรวจเฉพาะทางที่ช่วยประเมินการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันและระบบ Complement มีบทบาทสำคัญในการวินิจฉัยและติดตามโรคภูมิต้านตนเอง โรคไตจากภูมิคุ้มกัน และภาวะบวมจากความผิดปกติของระบบ Complement
การตรวจเหล่านี้ควรทำเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางคลินิกจากอาการ ประวัติ และการตรวจร่างกาย ไม่แนะนำให้ใช้เป็นการตรวจคัดกรองสุขภาพในประชากรทั่วไป
