Coeliac disease (ซีลิแอค) คือ โรคภูมิคุ้มกันทำร้ายตนเอง (autoimmune disease) ที่เกิดจากการแพ้ กลูเตน (gluten) อย่างถาวร เมื่อผู้ป่วยรับประทานอาหารที่มีกลูเตน ร่างกายจะกระตุ้นภูมิคุ้มกันไปทำลาย เยื่อบุลำไส้เล็ก ทำให้การดูดซึมสารอาหารแย่ลง
กลูเตน (Gluten) พบในอะไรบ้าง?
- ข้าวสาลี (wheat)
- ข้าวบาร์เลย์ (barley)
- ข้าวไรย์ (rye)
- อาหารแปรรูปที่มีแป้งสาลีเป็นส่วนผสม
แหล่งหลักที่พบ กลูเตน :
- ธัญพืช : ข้าวสาลี (Wheat, Durum, Spelt, Kamut, Einkorn), ข้าวบาร์เลย์ (Barley), ข้าวไรย์ (Rye), ไตรติเคล (Triticale).
- ผลิตภัณฑ์เบเกอรี่ : ขนมปัง, เค้ก, คุกกี้, มัฟฟิน, โดนัท, แครกเกอร์, เพรทเซล, พาย, พาสต้า, บะหมี่, ราเมน, อุด้ง, พิซซ่า, ตอร์ติญ่า.
- ซีเรียลและอาหารเช้า : ซีเรียลที่ทำจากข้าวสาลี/ข้าวบาร์เลย์, กราโนล่าบาร์, แพนเค้ก, วาฟเฟิล.
- เครื่องดื่ม : เบียร์ (ทำจากข้าวบาร์เลย์), มอลต์, น้ำส้มสายชูมอล
แหล่งซ่อนเร้นที่ต้องระวัง (อ่านฉลากเสมอ):
- ซอสและเครื่องปรุง : ซอสถั่วเหลือง (Soy Sauce), น้ำสลัดสำเร็จรูป, น้ำเกรวี, น้ำซุป, เครื่องเทศปรุงรส.
- อาหารแปรรูป : ไส้กรอก, แฮมเบอร์เกอร์, เนื้อสัตว์แปรรูป, อาหารแช่แข็งปรุงรส, มันฝรั่งทอดปรุงรส.
- ส่วนผสมอื่นๆ : กลูเตนอาจถูกใช้เป็นสารเพิ่มความข้นหรือสารยึดเกาะในอาหารหลากหลายชนิด.
- ผลิตภัณฑ์ที่ไม่ใช่อาหาร : ยาบางชนิด, วิตามิน, อาหารเสริม, ลิปบาล์ม, ยาสีฟัน.
อาการที่พบบ่อย
อาการแตกต่างกันในแต่ละคน อาจมีหรือไม่มีอาการทางลำไส้ก็ได้
- อาการทางระบบทางเดินอาหาร
- ท้องเสียเรื้อรัง / ท้องอืด
- ปวดท้อง
- น้ำหนักลด
- คลื่นไส้
- อาการอื่น ๆ
- อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
- โลหิตจาง (ขาดธาตุเหล็ก)
- ผมร่วง
- กระดูกบาง/กระดูกพรุน
- ผื่นคันเฉพาะที่เรียกว่า Dermatitis herpetiformis
- ภาวะมีบุตรยาก หรือแท้งซ้ำ
- สมองล้า (brain fog) เเละซึมเศร้า
ใครที่มีความเสี่ยงที่จะเป็น Coeliac disease?
- ถ่ายทอดทางพันธุกรรมหรือคนที่มีญาติสายตรงเป็นโรคนี้
- ผู้ที่มีโรค autoimmune อื่นร่วมด้วย เช่น เบาหวานชนิดที่ 1 หรือโรคไทรอยด์ภูมิคุ้มกัน
การรักษา
ต้องงดกลูเตน 100% ตลอดชีวิต
- เมื่อหยุดกลูเตน เยื่อบุลำไส้จะค่อย ๆ ฟื้นตัว
- อาการและภาวะขาดสารอาหารจะดีขึ้น
การตรวจวินิจฉัย
ตรวจเลือด : มีการตรวจหาเเอนติบอดี้ ที่เกี่ยวข้องกับโรคแพ้กลูเตนได้แก่
- anti-tTG IgA(anti-tissue transglutaminase)( คัดกรอง)
- * EMA-IgA(Andomysial antibodies A)(ยืนยัน)
การตรวจทางพันธุกรรม : ตรวจหายีน
- HLA-DQ2
- HLA-DQ8
ซึ่งพบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคแพ้กลูเตน
บางกรณีต้องส่องกล้องและตัดชิ้นเนื้อลำไส้เล็ก
*สำหรับคนที่ยังต้องทานกลูเตนอยู่ ก่อนตรวจ ไม่ควรงดเองล่วงหน้า
สรุป
โรคแพ้กลูเตนเป็นภาวะที่ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อกลูเตนในอาหาร ส่งผลให้เกิดการอักเสบของลำไส้เล็ก การรักษาคือการหลีกเลี่ยงอาหารที่มีกลูเตนอย่างเคร่งครัด ผู้ป่วยต้องปรับเปลี่ยนวิถีการใช้ชีวิต การรับประทานอาหาร และะถ้าทำได้อย่างถูกต้อง ก็สามารถมีคุณภาพชีวิตที่ดีและะหลีกเลี่ยงภาวะแทรกซ้อนได้
เอกสารอ้างอิง
- Lebwohl, B., Sanders, D. S., & Green, P. H. R. (2018).Coeliac disease. The Lancet, 391(10115), 70–81.
- Husby, S., Koletzko, S., Korponay-Szabó, I. R., et al. (2012). European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition guidelines for the diagnosis of coeliac disease.Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 54(1), 136–160.
- Rubio-Tapia, A., Hill, I. D., Kelly, C. P., Calderwood, A. H., & Murray, J. A. (2013). ACG clinical guidelines: Diagnosis and management of celiac disease. American Journal of Gastroenterology, 108(5), 656–676.
- Hill, I. D., Dirks, M. H., Liptak, G. S., et al. (2005).Guideline for the diagnosis and treatment of celiac disease in children: Recommendations of the North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 40(1), 1–19.
