เป็นภาวะสมดุลระหว่างอนุมูลอิสระ (oxidants / free radicals) กับ ระบบต้านอนุมูลอิสระ (antioxidant defense) ภายในร่างกาย
ภาวะออกซิเดทีฟสเตรส (Oxidative Stress) คือ
ภาวะที่อนุมูลอิสระ (Reactive Oxigen Species : ROS) ในร่างกายมีมากเกินไป จนระบบสารต้านอนุมูลอิสระ (Oxidant System) ของร่างกายไม่สามารถกำจัดหรือควบคุมได้ ทำให้เกิดความเสียหายต่อเซลล์ เนื้อเยื่อเเละ DNA
กลไกของ Oxidative Stress
ในร่างกายของคนเราทุกคนจะมีการสร้าง Reactive Oxygen Species (ROS) ตลอดเวลา จากกระบวนการต่างๆ เช่น
- การทำงานของ mitochondria
- การเผาผลาญพลังงาน (metabolism)
- การอักเสบของระบบภูมิคุ้มกัน
- มลภาวะหรือสารพิษ เมื่อ ROS มากเกินไป จะทำให้เกิดความเสียหายต่อ
- DNA damage : ทำให้เกิดการกลายพันธุ์ของเซลล์
- Lipid peroxidation : ทำลายเยื่อหุ้มเซลล์
- Protein damage : ทำให้โปรตีนในเซลล์ทำงานผิดปกติ
ภาวะที่ร่างกายสามารถรักษาสมดุลการเกิดอนุมูลอิสระ (Oxidative stress balance) คืออะไร
ภาวะที่ร่างกายสามารถรักษาสมดุลระหว่างการเกิดอนุมูลอิสระกับความสามารถของร่างกายในการกำจัดหรือป้องกันอนุมูลอิสระเหล่านั้นได้อย่างเหมาะสม เมื่อสมดุลดี จะส่งผล
- เซลล์จะทำงานได้ดีอย่างมีประสิทธิภาพ
- DNA และ mitochondria ได้รับการปกป้อง
- การอักเสบลดลง
- ช่วยชะลอ biological aging และสนับสนุน longevity
ถ้าร่างกายเสียสมดุลจะเกิดอะไรขึ้น?
ถ้ามีอนุมูลอิสระมากเกินไป หรือมีสารต้านอนุมูลอิสระ (antioxidant) ไม่เพียงพอ จะเกิดภาวะ
Oxidative stress ซึ่งจะส่งผลทำให้เกิด
- เซลล์ถูกทำลาย
- mitochondrial function ลดลง
- การอักเสบเพิ่มขึ้น
- เร่งกระบวนการแก่ของเซลล์เพิ่มความเสี่ยงโรคเรื้อรัง เช่น
- cardiovascular disease
- neurodegenerative disease
- metabolic disease เช่น Alzheimer’s, Parkinson’s
- Cancer
- Chronic inflammation
ปัจจัยที่ทำให้ Oxidative Stress สูงขึ้น
- ความเครียดเรื้อรัง
- การสูบบุหรี่ และแอลกอฮอล์ มลภาวะสิ่งแวดล้อม
- อาหารที่มีน้ำตาลหรือไขมันสูง
- การนอนหลับไม่เพียงพอ
- การอักเสบเรื้อรัง
วิธีลด Oxidative Stress
- รับประทานอาหารที่มี antioxidants สูง เช่น ผัก ผลไม้ เบอร์รี่
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
- นอนหลับเพียงพอ
- ลดความเครียด (meditation / mindfulness)
- เสริมสารต้านอนุมูลอิสระ เช่น วิตามินซี (Vitamin C), วิตามินอี (Vitamin E), โคเอนไซม์คิวเทน (CoQ10) , กลูตาไธโอน (Glutathione), ซีเลเนียม (Selenium) และ Polyphenols (เช่น resveratrol)
สรุป
Oxidative stress balance คือสมดุลสำคัญของชีวิตในระดับเซลล์ เมื่อร่างกายสามารถควบคุมอนุมูลอิสระและระบบต้านอนุมูลอิสระได้อย่างเหมาะสม เซลล์จะได้รับการปกป้อง ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และช่วยสนับสนุนสุขภาพที่ยืนยาว
เอกสารอ้างอิง
1.Sies, H., & Jones, D. P. (2020). Reactive oxygen species (ROS) as pleiotropic physiological signalling agents. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 21(7), 363–383.
2.Liguori, I., Russo, G., Curcio, F., Bulli, G., Aran, L., Della-Morte, D., … Abete, P. (2018). Oxidative stress, aging, and diseases. Clinical Interventions in Aging, 13, 757–772.
3.Pham-Huy, L. A., He, H., & Pham-Huy, C. (2008). Free radicals, antioxidants in disease and health. International Journal of Biomedical Science, 4(2), 89–96.
