ออกซิโทซิน (Oxytocin) คือฮอร์โมนและสารสื่อประสาทที่ผลิตจาก Hypothalamus และถูกหลั่งออกจากต่อมใต้สมอง (Pituitary gland) มีหน้าที่หลักๆ คือฮอร์โมนที่จำเป็นสำหรับการคลอดลูกและให้นมบุตร และยังมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อ “ความสัมพันธ์มนุษย์” ไม่ว่าจะเป็นความรัก ความผูกพัน ความไว้วางใจ ไปจนถึงพฤติกรรมทางสังคม ด้วยเหตุนี้ออกซิโทซิน จึงมีชื่อเล่นมากมาย เช่น Love hormone, Hug hormone หรือ Trust hormone
หน้าที่หลักของออกซิโทซิน
- ส่งเสริมความรักและความผูกพัน ออกซิโทซินมักถูกเรียกว่า “ฮอร์โมนแห่งความรัก (Love hormone)” เพราะจะหลั่งเพิ่มขึ้นเมื่อเกิดการสัมผัสทางกาย เช่น การกอด การจับมือ หรือความสัมพันธ์ระหว่างแม่กับลูก
- ช่วยสร้างสายใยแม่-ลูกตั้งแต่การตั้งครรภ์และให้นม
- มีบทบาทในความสัมพันธ์คู่รัก
- เพิ่มความรู้สึกไว้วางใจและความอบอุ่นทางใจ
- กระตุ้นการคลอดและการให้นมบุตร ในทางสรีรวิทยา ออกซิโทซินมีบทบาทสำคัญในระบบสืบพันธุ์
- กระตุ้นการหดตัวของมดลูกในระหว่างคลอด
- ช่วยให้เกิดการหลั่งน้ำนม (milk let-down reflex)
- ลดความเครียดและความวิตกกังวล ออกซิโทซินมีผลต่อระบบประสาทอัตโนมัติและฮอร์โมนความเครียด
- ลดระดับคอร์ติซอล (Cortisol)
- ทำให้รู้สึกสงบ ผ่อนคลาย
- อาจช่วยลดอาการของภาวะวิตกกังวลและซึมเศร้า
- ส่งผลต่อพฤติกรรมทางสังคม ฮอร์โมนนี้มีผลต่อการแสดงออกทางสังคม เช่น
- เพิ่มความเห็นอกเห็นใจ (empathy)
- ส่งเสริมการเข้าสังคม
- มีบทบาทในการจดจำใบหน้าและอารมณ์ของผู้อื่นฃ
- ออกซิโทซินกับสมอง ออกซิโทซินทำงานร่วมกับระบบโดปามีน (Dopamine) ซึ่งเกี่ยวข้องกับ “ระบบรางวัล (reward system)” ของสมอง ทำให้เมื่อเรามีปฏิสัมพันธ์ที่ดี เช่น การกอดหรือการได้รับความรัก สมองจะ “จดจำ” ว่าประสบการณ์นั้นดีและอยากทำซ้ำ
ความไม่สมดุลของออกซิโทซิน
แม้จะไม่ค่อยมีการตรวจวัดในทางคลินิกโดยตรง แต่ระดับออกซิโทซินที่ผิดปกติอาจเกี่ยวข้องกับ
ภาวะออทิสติก (Autism spectrum disorder)
ภาวะซึมเศร้า
ปัญหาความสัมพันธ์หรือการเข้าสังคม
วิธีเพิ่มออกซิโทซินตามธรรมชาติ
เราสามารถกระตุ้นการหลั่งออกซิโทซินได้โดยไม่ต้องใช้ยา เช่น
การกอดหรือสัมผัสคนที่เรารัก
การหัวเราะและใช้เวลาร่วมกับคนใกล้ชิด
การทำสมาธิ / ผ่อนคลาย
การให้และรับความช่วยเหลือ
การเลี้ยงสัตว์ เช่น สุนัขหรือแมว
มุมมองทางด้าน Longevity & Health
ส่งเสริมสุขภาพหัวใจและระบบประสาท
อาจมีบทบาทในการลด Chronic inflammation
สนับสนุน mental well-being และ social connection ทำให้อายุยืน
สรุป
ออกซิโทซินไม่ใช่แค่ฮอร์โมนธรรมดา แต่เป็น “สะพานเชื่อมความสัมพันธ์ของมนุษย์” ที่มีผลทั้งทางร่างกายและจิตใจ ตั้งแต่การคลอดบุตร ไปจนถึงความรัก ความไว้ใจ และความสุขในชีวิตประจำวัน การดูแลสุขภาพใจและสร้างความสัมพันธ์ที่ดีจึงเป็นวิธีสำคัญในการรักษาสมดุลของฮอร์โมนนี้
ดร.ทนพญ.อาภากร พลเทียร (นักเทคนิคการแพทย์)
เอกสารอ้างอิง
1. Carter, C. S. (2014). Oxytocin pathways and the evolution of human behaviour. Annual Review of Psychology, 65, 17–39.
2. Feldman, R. (2012). Oxytocin and social affiliation in humans. Hormones and Behaviour, 61(3), 380–391.
3. Heinrichs, M., von Dawans, B., & Domes, G. (2009). Oxytocin, vasopressin, and human social behaviour. Frontiers in Neuroendocrinology, 30(4), 548–557.
4. Leng, G., & Ludwig, M. (2016). Intranasal oxytocin: Myths and delusions. Biological Psychiatry, 79(3), 243–250.
5. MacDonald, K., & MacDonald, T. M. (2010). The peptide that binds: A systematic review of oxytocin and its prosocial effects. Harvard Review of Psychiatry, 18(1), 1–21.
