ไวรัสฮันตา (Hantavirus) เป็นกลุ่มไวรัสที่ติดต่อจากสัตว์ฟันแทะ โดยเฉพาะหนู ซึ่งสามารถก่อให้เกิดโรครุนแรงในมนุษย์ได้ แม้พบไม่บ่อย แต่มีอัตราการเสียชีวิตค่อนข้างสูง โดยเฉพาะกลุ่มอาการทางปอดที่เรียกว่า Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS) หรือ Hantavirus Cardiopulmonary Syndrome (HCPS)
องค์การอนามัยโลก (WHO) และศูนย์ควบคุมโรคสหรัฐอเมริกา (CDC) จัดให้ไวรัสฮันตาเป็นโรคติดเชื้อจากสัตว์สู่คน (Zoonotic disease) ที่ต้องเฝ้าระวัง เนื่องจากสามารถทำให้เกิดภาวะปอดล้มเหลว ไตวาย และเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว
ไวรัสฮันตา คืออะไร?
Hantavirus เป็นไวรัสในตระกูล Hantaviridae ซึ่งมีสัตว์ฟันแทะเป็นแหล่งรังโรคตามธรรมชาติ เช่น
- หนูบ้าน
- หนูนา
- หนูป่า
- หนูเดียร์เมาส์ (Deer mouse)
ไวรัสชนิดนี้พบได้ทั่วโลก แต่ชนิดของโรคและความรุนแรงจะแตกต่างกันตามภูมิภาค เช่น
- ในทวีปอเมริกา มักทำให้เกิดโรคทางปอดรุนแรง (HCPS/HPS)
- ในยุโรปและเอเชีย มักทำให้เกิดไข้เลือดออกร่วมกับไตวาย หรือ Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome (HFRS)
การติดต่อของโรค
เชื้อไวรัสฮันตามักแฝงอยู่ใน ปัสสาวะ อุจจาระ และน้ำลาย ของสัตว์ฟันแทะ มนุษย์สามารถรับเชื้อได้ผ่านช่องทางหลัก ดังนี้:
- การสูดดม: เป็นช่องทางที่พบบ่อยที่สุด โดยการสูดละอองฝอยของสิ่งขับถ่ายจากหนูที่ปนเปื้อนอยู่ในอากาศหรือฝุ่นละออง
- การสัมผัสโดยตรง: สัมผัสสิ่งปนเปื้อนแล้วนำมาแตะจมูก ปาก หรือตา
ไวรัสฮันตา ติดต่อจากคนสู่คนได้หรือไม่?
โดยทั่วไป “ไม่ติดต่อระหว่างคนสู่คน” แต่มีข้อยกเว้นคือ ไวรัสแอนดีส (Andes virus) ซึ่งพบในอเมริกาใต้ และมีรายงานการแพร่เชื้อระหว่างคนที่ใกล้ชิดกัน เช่น คู่สมรสหรือคนในครอบครัว แม้จะพบได้ไม่บ่อยก็ตาม
อาการของโรค
อาการมักเกิดหลังสัมผัสเชื้อประมาณ 1–8 สัปดาห์ โดยระยะแรกคล้ายไข้หวัดทั่วไป ทำให้วินิจฉัยได้ยาก
อาการระยะแรก
- ไข้สูง
- ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
- ปวดศีรษะ
- อ่อนเพลีย
- คลื่นไส้ อาเจียน
- ปวดท้อง
อาการระยะรุนแรง
หลังจากนั้นไม่กี่วัน ผู้ป่วยอาจมีอาการรุนแรงอย่างรวดเร็วจนเกิด
- Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS)
- หายใจเหนื่อย
- น้ำท่วมปอด
- ภาวะหัวใจล้มเหลว
- หัวใจและปอดล้มเหลว
หรือในบางพื้นที่ของโรคอาจเกิด
- Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome (HFRS)
- ไตอักเสบ
- เลือดออกผิดปกติ
- ความดันต่ำ
- ไตวายเฉียบพลัน
การวินิจฉัย
- ประวัติสัมผัสหนูหรือพื้นที่เสี่ยง
- อาการทางคลินิก
- การตรวจเลือดหาแอนติบอดี
- การตรวจเลือดหาเชื้อด้วย RT-PCR
- ตรวจการทำงานของไต
เนื่องจากอาการคล้ายไข้หวัด ไข้เลือดออก หรือปอดอักเสบจากไวรัสอื่น การซักประวัติสัมผัสสัตว์ฟันแทะจึงมีความสำคัญมาก
การรักษา
ในปัจจุบัน ยังไม่มี “ยาฆ่าเชื้อเฉพาะ” การรักษาหลักคือ
- ประคับประคอง
- ให้ออกซิเจน
- ดูแลใน ICU หากรุนแรง
การพบแพทย์เร็วช่วยลดความเสี่ยงในการเสียชีวิต
แนวทางการป้องกัน
- กำจัดแหล่งอาหารของหนู
- ปิดช่องทางที่หนูเข้าบ้าน
- เก็บอาหารในภาชนะปิดสนิท
- สวมถุงมือและหน้ากากเมื่อทำความสะอาดพื้นที่เสี่ยง
- หลีกเลี่ยงการกวาดหรือดูดฝุ่นมูลหนูแห้ง เพราะอาจทำให้เชื้อฟุ้งกระจาย
- ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อฉีดให้ชื้นก่อนเช็ดทำความสะอาด
สรุป
ไวรัสฮันตาเป็นโรคติดเชื้อจากสัตว์ฟันแทะที่แม้พบไม่บ่อย แต่มีความรุนแรงสูง โดยเฉพาะเมื่อเกิดภาวะปอดอักเสบและหายใจล้มเหลว การป้องกันที่ดีที่สุดคือการหลีกเลี่ยงการสัมผัสหนูและสารคัดหลั่งของหนู รวมถึงรักษาสุขอนามัยของบ้านและสิ่งแวดล้อม
