การตรวจ Iron Study คือชุดการตรวจเลือดที่ใช้ประเมิน “ภาวะธาตุเหล็ก” ในร่างกาย ว่ามีเพียงพอ ขาด หรือเกิน หรือมีปัญหาในการนำไปใช้งานหรือไม่ โดยช่วยประเมินภาวะ เช่น โลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก การอักเสบเรื้อรัง หรือภาวะเหล็กสะสมเกิน
Iron Study สำคัญอย่างไร?
- ช่วยหาสาเหตุของ “โลหิตจาง”
- ประเมินภาวะขาดธาตุเหล็กก่อนเกิดโรคโลหิตจาง (anemia)
- ประเมินเหนื่อยง่าย / สมองล้า / ผมร่วง (fatigue / brain fog / hair loss)
- ใช้ติดตามคนที่เสริมธาตุเหล็ก
- ประเมินภาวะการอักเสบเรื้อรัง (chronic inflammation) และระบบการเผาผลาญดี (metabolic health) บางส่วน
- ช่วยแยกโรคโลหิตจาง (anemia) จากโรคเรื้อรัง (chronic disease) กับภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก (iron deficiency anemia)
Iron Study จะประกอบด้วยการตรวจหลัก ๆ ดังนี้
Serum Iron เป็นการวัดปริมาณธาตุเหล็กที่อยู่ในกระแสเลือด ณ ขณะนั้น ถ้าพบว่า
- Serum Iron ต่ำ อาจพบในภาวะขาดธาตุเหล็ก อักเสบเรื้อรัง
- Serum Iron สูง อาจพบในภาวะเหล็กเกิน หรือได้รับธาตุเหล็กมากเกิน
Ferritin เป็น “โปรตีนเก็บสะสมธาตุเหล็ก” สะท้อนปริมาณเหล็กสำรองในร่างกาย
- ค่าต่ำ บ่งบอกภาวะ iron deficiency ได้ดีมาก
- ค่าสูง อาจเกิดจากการอักเสบ ตับอักเสบ หรือ iron overload
TIBC (Total Iron Binding Capacity) เป็นการวัดความสามารถของโปรตีน transferrin ในการจับธาตุเหล็ก
- ค่าสูง มักพบในภาวะขาดธาตุเหล็ก
- ค่าต่ำ พบในโรคอักเสบเรื้อรัง โรคตับบางชนิด
Transferrin Saturation (%Sat) เป็นการคำนวณว่า transferrin มีเหล็กจับอยู่กี่เปอร์เซ็นต์
สูตร = Serum Iron ÷ TIBC x 100
- ค่าต่ำ มักจะพบในภาวะขาดธาตุเหล็ก (iron deficiency)
- ค่าสูง อาจบ่งถึงภาวะเหล็กเกิน
Transferrin เป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่ขนส่งธาตุเหล็กในเลือด มักใช้ร่วมกับค่าอื่นเพื่อดูสมดุลของกระบวนการเผาผลาญธาตุเหล็ก (iron metabolism)
ตัวอย่างการแปลผลแบบง่ายๆ
ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก (Iron deficiency anemia)
- Ferritin ต่ำ
- Serum Iron ต่ำ
- TIBC สูง
- %Sat ต่ำ
โลหิตจางจากภาวะการอักเสบเรื้อรัง (Anemia of chronic inflammation)
- Ferritin ปกติหรือสูง
- Serum Iron ต่ำ
- TIBC ต่ำหรือปกติ
ภาวะที่ร่างกายมีเหล็กสะสมมากเกินไป / ภาวะที่ร่างกายมีเหล็กสะสมเกินจากความผิดปกติทางพันธุกรรม (Iron overload / Hemochromatosis)
- Ferritin สูง
- Serum Iron สูง
- %Sat สูง
สรุป
ในเชิง longevity การดู Iron Study มีความสำคัญมาก เพราะ “ธาตุเหล็กต้องสมดุล”
- ต่ำเกินไป ส่งผลทำให้เหนื่อยง่าย สมองล้า ผมร่วง ออกกำลังกายไม่ฟื้น
- สูงเกิน เพิ่มภาวะที่ร่างกายมีสารอนุมูลอิสระมากเกินไป (oxidative stress) และภาวะการอักเสบ (inflammation) ได้
ดร.ทนพญ.อาภากร พลเทียร
เอกสารอ้างอิง
- Al-Naseem, A., Sallam, A., Choudhury, S., & Thachil, J. (2021). Iron deficiency without anaemia: A diagnosis that matters. Clinical Medicine, 21(2), 107–113.
- Camaschella, C., & Nai, A. (2020). Diagnosis and management of iron deficiency in chronic inflammatory conditions. Hematology, 2020(1), 478–486.
- Daru, J., Colman, K., Stanworth, S. J., De La Salle, B., & Wood, E. M. (2017). Serum ferritin as an indicator of iron status: What do we need to know? The American Journal of Clinical Nutrition, 106(Suppl 6), 1634S–1639S.
- Short, M. W., & Domagalski, J. E. (2013). Iron deficiency anaemia: Evaluation and management. American Family Physician, 87(2), 98–104.
- Snook, J., Bhala, N., Beales, I. L. P., Cannings, D., Kightley, C., Logan, R. F. A., Pritchard, D. M., Sidhu, R., Surgenor, S., Thomas, W., Verma, A. M., & Goddard, A. F. (2021). British Society of Gastroenterology guidelines for the management of iron deficiency anaemia in adults. Gut, 70(11), 2030–2051.
