Reverse T3 (Reverse Triiodothyronine: rT3) คือ ฮอร์โมนไทรอยด์รูปแบบที่ไม่ออกฤทธิ์ (inactive form) ของ T3 ซึ่งผลิตจาก T4 ในภาวะที่ร่างกายเผชิญความเครียดรุนแรง เจ็บป่วยเรื้อรัง หรืออดอาหาร โดย rT3 จะทำหน้าที่แย่งจับตัวรับ (receptor) แทน T3 แต่เนื่องจากเป็น inactive form จึงไม่สามารถกระตุ้นการทำงานได้ ส่งผลให้ระบบเผาผลาญลดลง และมักพบได้สูงเมื่อร่างกายพยายามรักษาสมดุลพลังงานในช่วงวิกฤต
ร่างกายเรามีฮอร์โมนไทรอยด์หลัก ๆ คือ:
- T4 (thyroxine)
- T3 (triiodothyronine)
ปกติ T4 จะถูกเปลี่ยนเป็น T3 เพื่อให้ร่างกายใช้พลังงานได้ดี แต่ในบางภาวะ ร่างกายจะเปลี่ยน T4 เป็น Reverse T3 (rT3) แทน
Reverse T3 (rT3) สามารถจับกับตัวรับ (receptor) ไทรอยด์ได้เหมือนกับ T3 แต่จะไม่สามารถกระตุ้นการทำงานของตัวรับเหล่านั้นได้ เนื่องจาก Reverse T3 เป็น inactive form และนอกจากนี้ rT3 ยังสามารถไปแย่งจับตัวรับกับ T3 ได้ ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดภาวะไทรอยด์ฮอร์โมน (Thyroid hormone) ต่ำตามมา แม้ว่าระดับ TSH และ T4 จะอยู่ในระดับปกติก็ตาม
หน้าที่ของ Reverse T3
Reverse T3 สามารถจับกับเซลล์ได้ในลักษณะเดียวกับ T3 เมื่อ T3 จับกับเซลล์ ก็จะทำปฏิกิริยากับตัวรับฮอร์โมนไทรอยด์ ส่งผลต่อการเผาผลาญ อัตราการเต้นของหัวใจ และการเจริญเติบโตในเด็ก
สาเหตุที่ระดับฮอร์โมน Reverse T3 เพิ่มขึ้น
ระดับฮอร์โมน Reverse T3 มักจะสูงขึ้นในช่วงที่มีความเครียด (Stress) การอักเสบ (Inflammation) หรือความเจ็บป่วยทางระบบต่าง ๆ โดยการตอบสนองนี้บางครั้งจะถูกเรียกว่า:
- กลุ่มอาการเจ็บป่วย (illness syndrome)
- กลุ่มอาการไทรอยด์ปกติแต่ป่วย (euthyroid sick syndrome)
- กลุ่มอาการ T3 ต่ำ (low T3 syndrome)
- หรือกลุ่มอาการเจ็บป่วยที่ไม่เกี่ยวข้องกับต่อมไทรอยด์ (nonthyroidal illness syndrome)
ปัจจัยที่ทำให้ระดับ Reverse T3 (rT3) สูง
ปัจจัยเหล่านี้ส่งผลต่อภาวะสมดุลของฮอร์โมนไทรอยด์และเปลี่ยนแปลงกระบวนการเปลี่ยนรูปของฮอร์โมนไทรอยด์ การเพิ่มขึ้นของ Reverse T3 อาจทำให้ปริมาณ T3 ที่ออกฤทธิ์ในระดับเซลล์ลดลง:
- ภาวะความเครียดเรื้อรัง (Chronic stress)
- ภาวะการอักเสบ (Inflammation)
- จังหวะนาฬิกาชีวภาพของร่างกายทำงานผิดปกติ (circadian rhythm) เช่น การนอนหลับไม่ดี ตื่นไม่เป็นเวลา ฮอร์โมนหลั่งไม่สมดุล เป็นต้น
- การอดอาหารหรือจำกัดพลังงานจากสารอาหารมากเกินไป (Severe calorie restriction)
- ภาวะเสียสมดุลของฮอร์โมนความเครียด (Cortisol dysregulation)
- ภาวะขาดสารอาหาร (Nutrient deficiencies)
- ภาวะการเจ็บป่วยหรือช่วงพักฟื้น (Illness/Recovery phase)
การตรวจ Reverse T3 ตรวจเพื่ออะไร?
เพื่อตรวจเช็กดูว่า ร่างกายกำลังชะลอการเผาผลาญพลังงาน (metabolism) อยู่หรือไม่ โดยจะใช้ในกรณี:
- อาการไทรอยด์ต่ำ (hypothyroid) แต่ค่า TSH/T3 ปกติ
- เหนื่อยง่าย อ่อนล้า การเผาผลาญพลังงาน (metabolic) ต่ำ
- น้ำหนักลดได้ยาก (weight loss difficulty)
- ภาวะเครียดเรื้อรัง/ภาวะอ่อนล้าทั้งทางร่างกายและจิตใจ (chronic stress / burnout)
- ประเมินการแปรรูปของฮอร์โมนไทรอยด์ (thyroid conversion): การเปลี่ยนจาก T4 (Inactive form) → T3 (Active form)
Reverse T3 และอาการเรื้อรัง
ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำในบางครั้งมักพบว่าระดับ TSH อยู่ในระดับปกติ อย่างไรก็ตาม ระดับ TSH ปกติไม่ได้หมายความว่าต่อมไทรอยด์ทำงานได้อย่างปกติเสมอไป ระดับ TSH ต่ำ/ปกติ แต่กลับมีระดับฮอร์โมนไทรอยด์ในเนื้อเยื่อผิดปกติ ก็สามารถบ่งชี้ถึงความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ได้
อาการของภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำอาจรวมถึง:
- ความเหนื่อยล้า (Fatigue)
- อาการสมองล้า (Brain fog)
- ทนความหนาวไม่ได้ (Cold intolerance)
- น้ำหนักเพิ่มขึ้น (Weight gain)
- ผมบาง (Hair thinning)
- ความรู้สึกเศร้าหมอง (Low mood)
เมื่อระดับฮอร์โมน Reverse T3 สูงขึ้น ฮอร์โมน T3 จะจับกับตัวรับได้น้อยลง ส่งผลให้ฮอร์โมนไทรอยด์ชนิด T3 ออกฤทธิ์ได้ลดลงตามมา ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการของภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำ (Hypothyroidism) แม้ว่าระดับฮอร์โมนไทรอยด์ในการตรวจคัดกรองจะอยู่ในระดับปกติก็ตาม
ในบางกรณี ภาวะไทรอยด์ T3 ต่ำ อาจแสดงออกด้วยระดับฮอร์โมน T3 ในซีรั่มต่ำ ระดับ T3 รวมต่ำ (Low total T3) หรือ ระดับ T3 อิสระ (Free T3) เปลี่ยนแปลงไป การตรวจสมดุลของ T3 และ Reverse T3 จะให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์มากกว่าการตรวจ TSH เพียงชนิดเดียว
การตรวจระดับ Reverse T3 ตรวจอย่างไร?
การตรวจหาค่า Reverse T3 ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของการตรวจไทรอยด์ (Thyroid function test) ทุกครั้ง การสั่งตรวจ Reverse T3 มักจะพิจารณาเมื่อผู้ป่วยที่สงสัยว่ามีความไม่สมดุลของต่อมไทรอยด์ (Thyroid imbalance) และยังคงมีอาการของภาวะไทรอยด์ต่ำ (Hypothyroidism) อย่างต่อเนื่อง
การตรวจประเมินต่อมไทรอยด์อย่างละเอียดอาจรวมถึง:
- TSH
- Free T4 หรือ Free thyroxine
- Free T3
- Total T3
- Reverse T3
- Thyroid antibodies
แอนติบอดีต่อต่อมไทรอยด์ช่วยในการประเมินโรคไทรอยด์ที่เกิดจากภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune thyroid disease) ซึ่งแตกต่างจากความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ที่ไม่ได้เกิดจากภูมิคุ้มกัน การวัดระดับ T3 และ T4 รวมถึงระดับ Reverse T3 อาจช่วยให้การแปลผลการตรวจการทำงานของต่อมไทรอยด์ (Thyroid function) ชัดเจนขึ้น
ค่าของ Free T4 สะท้อนถึงระดับไทรอกซิน (Thyroxine) ในกระแสเลือด ค่า Free T3 สะท้อนถึงฮอร์โมนไทรอยด์ (Thyroid hormone) ที่ออกฤทธิ์ซึ่งพร้อมใช้งานสำหรับเนื้อเยื่อ (Tissue) การแปลผลในระดับของ T3 และ T4 ต้องพิจารณาถึงความเหมาะสม ซึ่งค่า Reverse T3 จะช่วยให้ผู้ให้บริการด้านสุขภาพ (Healthcare provider) ได้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น สำหรับการประเมินการเผาผลาญของฮอร์โมนไทรอยด์ (Thyroid hormone metabolism)
สารอาหารที่ช่วยในกระบวนการแปรรูปของฮอร์โมนไทรอยด์
การเปลี่ยน T4 เป็น T3 ขึ้นอยู่กับสารอาหารที่เพียงพอและการทำงานของเอนไซม์ที่ดี ภาวะโภชนาการที่ไม่ดีอาจส่งผลต่อการเปลี่ยนของฮอร์โมนไทรอยด์และลดการสร้างของ T3
สารอาหารสำคัญได้แก่:
- ซีลีเนียม
- สังกะสี
- เหล็ก
- ไอโอดีน (รับประทานให้เหมาะสม)
- วิตามินเอ
- วิตามินบี
เมื่อร่างกายขาดสารอาหาร ฮอร์โมน T4 อาจไม่ถูกเปลี่ยนเป็น T3 อย่างมีประสิทธิภาพ และอาจเกิดภาวะ Reverse T3 เพิ่มขึ้น ความไม่สมดุลระหว่าง T3 และ rT3 นี้สามารถส่งผลต่อระดับฮอร์โมนไทรอยด์และทำให้เกิดอาการของภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำได้
ระดับ rT3 ต่ำอาจพบได้ในหลายบริบท แต่ระดับ rT3 สูงมักถูกกล่าวถึงบ่อยในภาวะความเครียดเรื้อรังและกลุ่มอาการเจ็บป่วย ควรตีความระดับ Reverse T3 ควบคู่ไปกับ TSH, Free T4, Free T3 และ Total T3 ด้วย
สรุป
Reverse T3 คือฮอร์โมนไทรอยด์ที่ไม่ออกฤทธิ์ ใช้ตรวจ
- เพื่อดูภาวะความเครียด (stress)
- การเผาผลาญ
- สมดุลการเปลี่ยนจาก T4 ไปเป็น T3
- มีอาการ hypothyroid แต่ TSH ปกติ
- คนที่กินฮอร์โมนไทรอยด์แล้วไม่ดีขึ้น
การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
- TSH
- Free T4 หรือ Free thyroxine
- Free T3
- Total T3
- Reverse T3
- Thyroid antibodies
เอกสารอ้างอิง
- Chopra, I. J. (1974). A radioimmunoassay for measurement of 3,3′,5′-triiodothyronine (reverse T3). The Journal of Clinical Investigation, 54(3), 583–592.
- Gordon, M. L., Gregg, A. M., & Poleszak, A. B. (2026). The influence of reverse triiodothyronine on neuropsychiatric disorders: A narrative review. Military Medicine, 191(1–2), e127–e134.
- Halsall, D. J., & Oddy, S. (2021). Clinical and laboratory aspects of 3,3′,5′-triiodothyronine (reverse T3). Annals of Clinical Biochemistry, 58(1), 29–37.
- Hoang, T. D., Lee, M. L., Epstein, M., & Friedman, T. C. (2025). Reverse T3 in patients with hypothyroidism on different thyroid hormone replacement. PLOS ONE, 2(6).
